E-Bildiriş Məcburiyyəti 2026: Kimlər Əhatə Olunur, Son Tarix 30 Noyabr

Vergi orqanından gələn yazıların artıq poçt qutusu yerinə rəqəmsal bir qutuya düşdüyü dövr genişlənir. 11 Oktyabr 2026-cı il tarixli 33397 saylı Rəsmi Qəzetdə dərc edilən Vergi Prosessual Qanunu (VUK) Ümumi Bildirişi (Sıra No: 596) ilə e-bildiriş məcburiyyəti yenidən tənzimləndi. Əhatə dairəsinə düşüb hələ sistemə daxil olmayan vergi ödəyiciləri üçün son tarix 30 Noyabr 2026dır. Yeni tənzimləmə yalnız şirkətlərə deyil; sənətkarlara, sərbəst peşə sahiblərinə, fermerlərə və Türkiyədə yeni avtomobil alan hər kəsə aiddir.

E-Bildiriş Məcburiyyəti Niyə Yenidən Tənzimləndi?

Elektron bildirişin hüquqi əsasını 213 saylı Vergi Prosessual Qanununun (VUK) 107/A maddəsi təşkil edir. Həmin maddə 24/6/2026 tarixli 7587 saylı Bəzi Qanunlarda Dəyişiklik Edilməsinə Dair Qanunun 9-cu maddəsi ilə dəyişdirildi. 596 Sıra No-lu Bildiriş isə dəyişdirilmiş maddənin tətbiq qaydasını müəyyən edir və 2015-ci ildən bəri qüvvədə olan 456 Sıra No-lu Bildirişi ləğv edir. Həmin bildirişlə sistemə daxil olma şərtləri və müddətləri yenidən müəyyənləşdirildi; bildiriş dərc olunduğu gündən qüvvəyə mindi.

E-Bildiriş Sisteminə Daxil Olmaq Kimlər Üçün Məcburidir?

Bildirişin 5-ci maddəsinə görə aşağıdakılar məcburi istifadəçi sayılır:

• Korporativ vergi ödəyiciləri (açıq səhmdar cəmiyyətlər, məhdud məsuliyyətli cəmiyyətlər, kooperativlər və s.),
• Ticarət, kənd təsərrüfatı və ya peşə fəaliyyətindən əldə etdikləri gəlirə görə ümumi qaydada gəlir vergisi ödəyicisi olanlar (sənətkarlar, tacirlər, sərbəst peşə sahibləri, ümumi qaydada vergiləndirилən fermerlər),
• Kollektiv şirkətlər və adi kommandit şirkətlər,
• Aksiz (ÖTV) Qanununa əlavə edilmiş (II) saylı siyahıdakı, qeydiyyat və təscilə tabi malların ilk əldə edilməsində adına təscil aparılan fiziki və hüquqi şəxslər, həmçinin hüquqi şəxsiyyəti olmayan qurumlar.

Son bənd praktikada ən çox nəzərdən qaçan hissədir. (II) saylı siyahı avtomobil, motosiklet kimi motorlu nəqliyyat vasitələrini əhatə etdiyindən, vergi ödəyicisi olmasa belə Türkiyədə ilk dəfə təscil ediləcək bir nəqliyyat vasitəsi alan şəxs təscildən əvvəl e-bildiriş sisteminə daxil olmaq məcburiyyətindədir. İkinci əl nəqliyyat vasitəsinin alınması isə «ilk əldə etmə» sayılmadığı üçün bu əhatəyə daxil deyil.

Azadolmalar

Bildirişin 6-cı maddəsi bəzi şəxsləri məcburiyyətdən azad edir: əlillik dərəcəsi %90 və ya daha yüksək olanlar (hüquqi şəxslərdə qanuni nümayəndələrin hamısının bu vəziyyətdə olması tələb olunur) və 18 yaşını doldurmamış fiziki şəxslər. Nəqliyyat vasitəsi alınmasında dövlət idarələri, diplomatik nümayəndəliklər və vergi güzəşti tanınan beynəlxalq təşkilatlar da azaddır. Əlillik güzəşti üçün tibbi komissiya arayışının vergi orqanına təqdim edilməsi şərtdir. Əlillərin nəqliyyat vasitəsi alarkən istifadə etdiyi aksiz (ÖTV) güzəşti ilə bu azadolma qarışdırılmamalıdır; aksiz güzəştindən istifadə edən hər kəs e-bildiriş məcburiyyətindən azad deyil.

E-Bildiriş Ərizəsi Üçün Müddətlər

1 İyul 2026-dan əvvəl sistemə daxil olmuş istifadəçilərin yenidən müraciət etməsinə ehtiyac yoxdur; mövcud istifadəçilər eyni kod və şifrə ilə davam edirlər.

Müraciət necə edilir?

Müraciət iki yolla mümkündür. Birincisi, Rəqəmsal Vergi İdarəsi (dijital.gib.gov.tr) vasitəsilə e-Dövlət (Türkiyənin rəsmi elektron dövlət portalı) girişi ilə daxil olub e-poçt və/və ya SMS doğrulamasıyla aktivasiyanu tamamlamaqdır. İkincisi, vergi orqanına «Elektron Bildiriş Sisteminə Daxil Olma Müraciət Bildirişi» (EK:1 və ya EK:2) verərək şəxsən müraciət etməkdir. Vergi orqanına müraciəti şəxsin özü, hüquqi şəxslərdə qanuni nümayəndə və ya elektron bildiriş əməliyyatları üçün xüsusi səlahiyyəti olan notarius təsdiqli etibarnaməyə sahib vəkil edə bilər. Ümumi etibarnamə bu iş üçün kifayət etməyə bilər; ona görə etibarnamənin məzmunu əvvəlcədən yoxlanılmalıdır.

E-Bildiriş Nə Vaxt Çatdırılmış Sayılır?

Sistemin ən kritik qaydası bildirişin çatdırılma anıdır. Elektron imzalı sənəd sistemə daxil olduğu tarixi izləyən beşinci günün sonunda müraciət sahibinə çatdırılmış sayılır. Vergi ödəyicisi qutuya baxmasa belə nəticə dəyişmir. Bildiriş SMS və ya e-poçt vasitəsilə məlumatlandırma tələb edilə biləcəyini nəzərdə tutur; lakin bu bildirişlərin hər hansı səbəbdən göndərilə bilməməsi bildirişin müddətinə və etibarlılığına təsir etmir.

Bu qaydanın praktik nəticəsi ağırdır. Vergi və cərimə bildirişlərinə qarşı vergi məhkəməsində məhkəmə işi açma müddəti 2577 saylı İnzibati Mühakimə Usulu Qanununun 7-ci maddəsinə görə bir qayda olaraq 30 gündür; ödəniş əmrinə qarşı məhkəmə işi açma müddəti isə 6183 saylı Qanunun 58-ci maddəsinə görə 15 gündür. Bu müddətlər qutu açılan gündən deyil, beşinci günün sonunda baş vermiş sayılan bildirişdən etibarən hesablanır. Qutusunu mütəmadi yoxlamayan vergi ödəyicisi xəbəri olmadan etiraz və məhkəmə hüquqlarını itirə bilər.

Şirkətlərdə e-bildiriş qutusunun kimin tərəfindən və nə tezliklə yoxlanılacağı yazılı daxili qaydaya bağlanmalıdır. Bildirişin nəzərdən qaçması, vergi mübahisələrində və bununla bağlı proseslərdə şirkət rəhbərlərinin məsuliyyətini də gündəmə gətirə bilər. İstifadəçi kodu və şifrəsinin qorunması, dəyişən əlaqə məlumatlarının vergi orqanına bildirilməsi də bildirişdə açıqca vergi ödəyicisinə yüklənmiş vəzifələr sırasında yer alır.

Sistemdən Çıxış: 65 Yaş və Fəaliyyəti Dayandıranlar

Bildirişin 11-ci maddəsi çıxış hallarını tənzimləyir:

• Hüquqi şəxslər ticarət və ya müvafiq reyestr qeydinin silindiyi tarixdə, fiziki şəxslər isə ölüm və ya itkin düşmə qərarı ilə sistemdən çıxarılır.
• Məcburi olaraq daxil olan fiziki şəxslər vergi ödəyiciliyinin sona çatdığı tarixi izləyən beşinci təqvim ilinin sonundan etibarən müraciət edərək sistemdən çıxa bilərlər. Yəni fəaliyyətini dayandıran sənətkar qutuyu bir neçə il daha izləmək məcburiyyətindədir.
• 65 yaşını dolduranlar vergi orqanına və ya Rəqəmsal Vergi İdarəsinə müraciət etdikdə müraciət tarixindən etibarən sistemdən çıxarılır. Çıxış özbaşına baş vermir, müraciət tələb olunur.
• İxtiyari istifadəçilər, məcburiyyət yaradan başqa bir hal yoxdursa, müraciət tarixindən etibarən sistemdən çıxa bilərlər.
• Məhdudiyyət, cəza icra müəssisəsinə yerləşdirilmə və ya hərbi xidmət hallarında müvəqqəti çıxış mümkündür; maneə aradan qalxdıqdan sonra bir ay ərzində yenidən müraciət edilməlidir.

Müraciət Edilməzsə Nə Olar?

Bildirişin 13-cü maddəsinə görə öhdəliklərinə əməl etməyənlərə Vergi Prosessual Qanununun müvafiq cərimə müddəaları tətbiq olunur. Bildiriş ayrıca bir cərimə məbləği müəyyən etmir; hansı cəzanın tətbiq olunacağı konkret hala görə qiymətləndiriləcəkdir. Bundan əlavə, inzibatiyyat Qanunda nəzərdə tutulmuş digər bildiriş üsullarından (poçt, məmur vasitəsilə və ya elan yoluyla bildiriş) istifadə etmək imkanını da saxlayır. Buna görə sistemə daxil olmamaq bildirişin qarşısını almır; sadəcə vergi ödəyicisini həm cərimə riski, həm də xəbərsiz işləyən müddətlərlə üz-üzə qoya bilər.

Alanya kimi turizm və ticarətin sıx olduğu bölgələrdə mövsüm sonu müəssisələrin hesablarını bağladığı və mühasibat proseslərini yenidən tənzimlədiyi dövrdür. İl sonuna yaxın şirkətlərin gündəmində minimum nizamnamə kapitalının artırılması kimi başqa öhdəliklər də olduğundan, e-bildiriş müraciətinin son günə saxlanılmaması məqsədəuyğundur. Maliyyə müşaviri olan vergi ödəyicilərinə müraciətin aparılıb-aparılmadığını və bildirişlərin hansı telefon nömrəsi və e-poçt ünvanına göndərildiyini ayrıca yoxlamaları tövsiyə olunur.

Bu məqalə ümumi məlumatlandırma məqsədi daşıyır; hüquqi məsləhət yerinə keçmir. Konkret vəziyyətiniz üçün aktual qanunvericiliyə və rəsmi elanlaşmalara əsaslanılmalıdır.