Boşanmada Günahkarlıq: Ev Üçün Bazar Borcu Günahkarlıq Sayılmadı

Türkiyə Ali Məhkəməsinin (Yargıtay) 2-ci Hüquq Palatasının 7 Noyabr 2026-cı il tarixli qərarı, boşanmada günahkarlıq müəyyən edilməsindəki mühüm bir məqamı yenidən xatırlatdı: Evin ehtiyaclarını ödəməyən ərin/arvadın davranışına cavab olaraq həmin ehtiyaclar üçün bazar dükanına və ya ərzaq mağazasına borc edən tərəfin bu hərəkəti günahkarlıq kimi qiymətləndirilmədi. Demirören Xəbər Agentliyinin (DHA) məlumatına görə, Palata aliment (nafaka) və təzminat məbləğlərini artıran apellyasiya qərarını yekdilliklə təsdiqlədi. Aşağıda qərarın xəbərlərə yansıyan məzmununu, günahkarlıq anlayışının boşanmadakı rolunu və oxşar vəziyyətlərdə nəyə diqqət edilməsi lazım olduğunu nəzərdən keçiririk.

Hadisə: Qarşılıqlı Boşanma İddiası və Alanya Bağlantısı

DHA xəbərinə görə tərəflər Türkiyənin Karabük 1-ci Ailə Məhkəməsində qarşılıqlı boşanma iddiası qaldırdı. İşdə boşanmaya səbəb olan hadisələr arasında iki məsələ ön plana çıxdı: Qadının Alanyada yaşayan ortaq uşaqlarının yanına gedib bir daha evə qayıtmaması və bazar dükanı ilə parça-dəsmala borc etməsi.

Birinci instansiya məhkəməsi kişini ağır günahkar, qadını isə az günahkar hesab etdi. Hər iki tərəf qərarı apellyasiyaya (istinafa) verdi. Ankaranın Bölgə Məhkəməsinin (Ankara Bölge Adliye Mahkemesi) 28-ci Hüquq Palatası kişinin apellyasiya ərizəsini müddətin qaçırılması əsasıyla reddetti; qadının ərizəsini isə qismən qəbul edərək onun lehinə hökm edilmiş aliment və təzminat məbləğlərini artırdı. Xəbərlərdə aliment və təzminat məbləğlərinə, borc rəqəmlərinə və qərarın iş nömrəsinə yer verilmədi.

Ali Məhkəmə Nə Dedi? Boşanmada Günahkarlığın Qiymətləndirilməsi

Xəbərlərə yansıyan əsaslandırmaya görə Yargıtayın 2-ci Hüquq Palatası aşağıdakı tespitləri etdi:

• Kişinin evin ehtiyaclarını ödəmədiyi iş üzrə materiallarla sübut edilib; buna görə qadının bazar dükanına və parça mağazasına borc etməsi ona günahkarlıq kimi yüklənə bilməz.
• Kişi tərk etmə (tərk etmə) hüquqi əsasına söykənən boşanma iddiası açmayıb; faktiki ayrılıq özü-özlüyündə boşanma səbəbi sayıla bilməz.
• Qadının ortaq uşağının yanına gedib evə qayıtmaması da günahkarlıq kimi qiymətləndirilə bilməz.

Palata kişinin ağır, qadının az günahkar olduğu nəticəsinə gələrək apellyasiya qərarını təsdiqlədi. Bəzi xəbər başlıqlarında “borc edən qadın günahsızdır” ifadəsi işlənilsə də xəbər mətnlərinə görə qadın tam olaraq günahsız sayılmadı; yalnız borclanma və uşağın yanına getmə davranışları günahkarlıq sütununa yazılmadı. Bu fərq, təzminat və aliment baxımından mühümdür.

Ailənin xərclərini ödəmə öhdəliyi

Türkiyənin Mülki Məcəlləsinə (Türk Medeni Kanunu — TMK) görə ər-arvad nikah birliyinin xərclərini öz gücü nisbətində əmək və əmlakı ilə ödəyir (TMK m.186). Ərlər/arvadlardan biri bu öhdəliyi yerinə yetirmədikdə, digər tərəfin evin zəruri ehtiyacları üçün borc etməsi çox zaman “günahkarlıq” deyil, yaranan boşluğu doldurmağa çalışmaq kimi dəyərləndirilir. Qərarın əsas ideyası da budur: Günahın kimin üzərində olduğu müəyyən edilərkən davranışın səbəbi və konteksti nəzərə alınır.

Faktiki Ayrılıq ilə Tərk Etmə Eyni Şeydirmi?

Qərarın ikinci mühüm aspekti faktiki ayrılıq ilə tərk etmə (tərk etmə) səbəbi arasındakı fərqdir. Tərk etmə, TMK m.164-də tənzimlənən xüsusi bir boşanma səbəbidir və özünəməxsus şərtlərə malikdir: Ortaq yaşayış yerini tərk edən tərəfə xəbərdarlıq (ihtar) edilməsi, ayrılığın ən azı altı ay davam etməsi və bu xəbərdarlığın ancaq ayrılığın dördüncü ayı tamamlandıqdan sonra tələb edilə bilməsi kimi. Bu prosedur işlədilmədən yalnız “ərim/arvadım evdən getdi” demək tərk etmə əsasına söykənən boşanma üçün kifayət deyil.

Tətbiqatda ərlərdən/arvadlardan birinin evdən ayrılması, nikah birliyinin əsasından sarsılması (TMK m.166) çərçivəsindəki işlərdə günahkarlığın qiymətləndirilməsində nəzərə alına bilər. Lakin Yargıtayın bu işdə vurğuladığı kimi, ayrılığın səbəbi vacibdir: Ortaq uşağın yanına getmək kimi məntiqli bir səbəbə dayanan ayrılıq özü-özlüyündə günahkarlıq sayılmır.

Günahkarlıq Nisbəti Alimentə və Təzminata Necə Təsir Edir?

Boşanmada günahkarlığın müəyyən edilməsi yalnız “kim haqlıdır” sualının cavabı deyil; birbaşa maddi nəticələr doğurur:

• Maddi və mənəvi təzminat (TMK m.174): Mövcud və ya gözlənilən maraqları boşanma üzündən zərər çəkən günahsız ya da daha az günahkar tərəf, günahkar tərəfdən müvafiq maddi təzminat tələb edə bilər; şərəf və ləyaqəti təcavüzə məruz qalan tərəf mənəvi təzminat istəyə bilər.
• Yoxsulluq alimenti (TMK m.175): Boşanma nəticəsində yoxsulluğa düşəcək tərəf, günahı daha ağır olmamaq şərtilə digər tərəfdən aliment tələb edə bilər.
• Uşaq alimenti (iştirak nafakası): Ortaq uşağın baxım və təhsil xərcləri üçün müəyyən edilir; uşağın ehtiyaclarına və tərəflərin maddi vəziyyətinə baxılır, günahkarlıqla birbaşa əlaqəsi yoxdur.

Bu səbəbdən bir davranışın günahkarlıq sayılıb-sayılmaması, xüsusilə təzminat və yoxsulluq alimenti tələbinin taleyini müəyyən edə bilər. Yoxsulluq alimentinin müddətinə dair Konstitusiya Məhkəməsinin ləğvetmə qərarının nəticələri üçün müddətsiz aliment ləğvi prosesinə də nəzər yetirmək lazımdır.

Apellyasiya Müddəti Qaçırılarsa Nə Olur?

Xəbərlərə görə kişinin apellyasiya ərizəsi müddətdə verilmədiyinə görə reddedildi. Türkiyənin Mülki Prosessual Qanununa (Hukuk Muhakemeleri Kanunu — HMK) görə apellyasiya müddəti kural olaraq qərarın təbliğindən etibarən iki həftədir. Müddət keçirildikdən sonra verilən ərizə araşdırılmadan reddedilir; bu halda həmin tərəfin birinci instansiya qərarındakı əleyhinə məsələlərə etirazı faktiki olaraq sona çatır. Bu işdə də kişinin günahkarlıq tespitinə dair etirazları apellyasiyada araşdırıla bilmədi, yalnız qadının etirazları baxıldı və aliment ilə təzminat artırıldı.

Boşanma qərarları; aliment, təzminat, valideynlik hüquqları (velayet) və mal bölgüsü kimi uzunmüddətli nəticələr doğurduğundan, təbliğat tarixinin və hüquqi müdafiə müddətlərinin diqqətlə izlənilməsi önəm daşıyır.

Oxşar Vəziyyətdə Olanlar Üçün Praktiki Qeydlər

• Evin zəruri ehtiyacları üçün edilən xərclərin və borcların sübut sənədlərini (qəbz, faktura, veresiyə qeydi, bank çıxarışları) saxlamaq, ehtiyacların ödənilmədiyini göstərmək baxımından faydalı ola bilər.
• Ortaq yaşayış yerindən ayrılmanın səbəbi (uşağın yanına getmə, zorakılıq, maddi yoxsulluq kimi) mümkün olduqca yazışma, şahid (tanık) və ya sənədlərlə ortaya qoyulmalıdır.
• Tərk etmə (tərk etmə) səbəbinə istinad etmək istəyən tərəf xəbərdarlıq (ihtar) prosedurunu və müddətlərini gözləməlidir; faktiki ayrılıq özü-özlüyündə kifayət sayılmaya bilər.
• Hüquqi müdafiə müddətləri təbliğatla başlayır; təbliğat ünvanının güncel tutulması vacibdir.

Boşanma səbəbləri, məhkəmə prosesi və xərclər haqqında ümumi məlumat üçün boşanma iddiası bələdçimizə baxmağı tövsiyə edirik. Yargıtay qərarlarının tam mətnləri yayımlandıqdan sonra Yargıtay Qərar Axtarış sistemindən araşdırıla bilər.

Bu məqalə ümumi məlumatlandırma məqsədi daşıyır; hüquqi məsləhətin yerini tuta bilməz. Konkret vəziyyətiniz üçün aktual qanunvericiliyə və rəsmi elanlaara əsaslanmaq lazımdır.